logo-transparent

nysztal i wspólnicy

Kancelaria Adwokacka w Szczytnie

Rozwód | Podział majątku | Zachowek | Prawo karne | Porady prawne

Przesłuchanie podejrzanego – prawa i obowiązki. Jak zachować się podczas przesłuchania?

Wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego to sytuacja, która może budzić niepokój i rodzić wiele pytań. Czy trzeba odpowiadać na wszystkie pytania policjanta lub prokuratora? Czy można odmówić składania wyjaśnień? Czy warto przyznać się do winy, jeżeli przedstawiona wersja wydarzeń wydaje się oczywista? Czy podczas przesłuchania może być obecny adwokat?

To właśnie na etapie postępowania przygotowawczego podejmowane są decyzje, które mogą mieć istotny wpływ na dalszy przebieg sprawy karnej. Dlatego znajomość swoich praw i obowiązków oraz odpowiednie przygotowanie do przesłuchania mają bardzo duże znaczenie.

1. Kiedy osoba uzyskuje status podejrzanego?

Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanym jest osoba, co do której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której – bez wydania takiego postanowienia – postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego.

W praktyce oznacza to, że status podejrzanego nie wynika wyłącznie z faktu, że policja lub prokuratura interesuje się daną osobą. Istotne jest formalne przedstawienie zarzutu.

Zgodnie z art. 313 Kodeksu postępowania karnego postanowienie o przedstawieniu zarzutów wydaje się wówczas, gdy zgromadzone dane dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że określona osoba popełniła przestępstwo. Postanowienie powinno zawierać dokładne określenie zarzucanego czynu oraz jego kwalifikację prawną.

Podejrzany powinien zatem wiedzieć:

  • jaki konkretnie czyn jest mu zarzucany;

  • kiedy i w jakich okolicznościach miał zostać popełniony;

  • jaki przepis prawa karnego stanowi podstawę zarzutu.

Warto pamiętać, że przedstawienie zarzutów nie oznacza jeszcze uznania winy. O winie i odpowiedzialności karnej rozstrzyga sąd, a każda osoba korzysta z domniemania niewinności.

2. Prawo do odmowy składania wyjaśnień

Jednym z najważniejszych uprawnień podejrzanego jest prawo do odmowy składania wyjaśnień. Wynika ono z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Podejrzany może:

  • składać wyjaśnienia;

  • odmówić składania wyjaśnień w całości;

  • odmówić odpowiedzi na konkretne pytania.

Co istotne, podejrzany nie musi uzasadniać swojej decyzji. Nie ma również obowiązku wskazywania przyczyn, dla których nie chce odpowiadać na pytania.

Odmowa składania wyjaśnień nie może być traktowana jako przyznanie się do winy. Nie oznacza też, że podejrzany utrudnia postępowanie lub potwierdza prawdziwość zarzutów.

W praktyce skorzystanie z tego prawa może być szczególnie uzasadnione, gdy:

  • podejrzany nie zna dokładnej treści zarzutów;

  • nie miał możliwości zapoznania się z okolicznościami sprawy;

  • nie wie, jakie dowody zgromadziły organy ścigania;

  • pozostaje pod wpływem silnego stresu;

  • potrzebuje czasu na konsultację z obrońcą i przygotowanie stanowiska.

Nie istnieje zasada, zgodnie z którą podejrzany powinien koniecznie złożyć wyjaśnienia już podczas pierwszego przesłuchania. W wielu sytuacjach rozsądniejsze jest powstrzymanie się od składania spontanicznych oświadczeń do czasu przeanalizowania sprawy.

3. Czy podejrzany może korzystać z pomocy adwokata?

Tak. Prawo do obrony jest jedną z podstawowych gwarancji procesowych w postępowaniu karnym.

Podejrzany może ustanowić obrońcę, który będzie reprezentował go w toku postępowania przygotowawczego, a następnie – w razie skierowania sprawy do sądu – również na etapie postępowania sądowego.

Szczególne znaczenie ma art. 301 Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem ustanowionego obrońcy. Należy jednak pamiętać, że niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania.

Oznacza to, że podejrzany powinien wyraźnie zgłosić żądanie przesłuchania w obecności adwokata. Samo ustanowienie obrońcy nie oznacza automatycznie, że każda czynność będzie przeprowadzana wyłącznie w jego obecności.

Adwokat może pomóc między innymi w:

  • analizie treści zarzutów i ich podstawy prawnej;

  • ocenie, czy składanie wyjaśnień na danym etapie jest korzystne;

  • przygotowaniu podejrzanego do przesłuchania;

  • udziale w przesłuchaniu i reagowaniu na ewentualne nieprawidłowości;

  • formułowaniu wniosków dowodowych;

  • ocenie zasadności zastosowania środków zapobiegawczych.

W określonych sytuacjach możliwe jest również ubieganie się o obrońcę z urzędu, na zasadach przewidzianych w art. 78 i następnych Kodeksu postępowania karnego.

4. Jakie obowiązki ma podejrzany?

Prawo do obrony i możliwość odmowy składania wyjaśnień nie oznaczają, że podejrzany jest zwolniony ze wszystkich obowiązków procesowych.

Do podstawowych obowiązków należą:

Obowiązek stawiennictwa. Jeżeli podejrzany został prawidłowo wezwany do stawienia się na czynność procesową, powinien się na nią zgłosić. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo może prowadzić do zastosowania środków przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego, w tym przymusowego doprowadzenia.

Obowiązek informowania o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu. Podejrzany powinien informować organ prowadzący postępowanie o zmianie danych adresowych w zakresie przewidzianym przepisami. Nieaktualny adres może doprowadzić do skutecznego dokonania doręczenia pod dotychczasowym adresem i poważnych konsekwencji procesowych.

Obowiązek poddania się określonym czynnościom i badaniom. Zgodnie z art. 74 § 2 Kodeksu postępowania karnego podejrzany może być zobowiązany między innymi do poddania się oględzinom zewnętrznym ciała, pobraniu odcisków palców, fotografowaniu, a także niezbędnym badaniom psychologicznym lub psychiatrycznym. W przypadkach przewidzianych ustawą możliwe jest również pobranie krwi, włosów lub wydzielin organizmu.

Ważne jest rozróżnienie: podejrzany nie ma obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść ani dowodzenia własnej niewinności. Nie oznacza to jednak prawa do odmowy każdej czynności dowodowej, w szczególności badań i pobrania materiału biologicznego, jeżeli obowiązek ich przeprowadzenia wynika z przepisów.

5. Czy podejrzany może kłamać podczas przesłuchania?

Prawo do odmowy składania wyjaśnień nie jest tym samym co prawo do świadomego przedstawiania nieprawdziwych informacji.

Podejrzany nie składa wyjaśnień pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, ponieważ nie występuje w charakterze świadka. Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie polegające na podawaniu nieprawdziwych informacji pozostaje prawnie obojętne.

W zależności od okoliczności może ono prowadzić do odpowiedzialności za inne przestępstwa, na przykład związane z fałszowaniem dokumentów, fałszywym oskarżeniem lub utrudnianiem postępowania.

Z perspektywy obrony procesowej tworzenie nieprawdziwej wersji wydarzeń jest zazwyczaj bardzo ryzykowne. Sprzeczności między kolejnymi wyjaśnieniami mogą zostać wykorzystane przy ocenie wiarygodności podejrzanego.

Jeżeli podejrzany nie chce odpowiadać na pytanie, powinien skorzystać z przysługującego mu prawa do odmowy odpowiedzi, zamiast próbować konstruować niezgodną z prawdą wersję wydarzeń.

6. Jak przebiega przesłuchanie podejrzanego?

Przed pierwszym przesłuchaniem podejrzany powinien otrzymać pisemne pouczenie o przysługujących mu prawach i obowiązkach. Obowiązek ten wynika z art. 300 Kodeksu postępowania karnego.

Następnie organ prowadzący czynność przedstawia podejrzanemu zarzut, a przesłuchanie obejmuje w szczególności pytania dotyczące okoliczności zarzucanego czynu.

W toku przesłuchania:

  1. podejrzany zostaje poinformowany o treści zarzutu;

  2. ma możliwość złożenia wyjaśnień albo odmowy ich składania;

  3. może odpowiadać na pytania lub odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania;

  4. jego wypowiedzi są zapisywane w protokole;

  5. po zakończeniu czynności podejrzany ma możliwość zapoznania się z protokołem i zgłoszenia uwag.

Szczególnie ważny jest ostatni etap. Protokół powinien wiernie oddawać przebieg przesłuchania i treść wypowiedzi. Przed podpisaniem należy dokładnie go przeczytać. Jeżeli zapis jest niepełny, nieprecyzyjny lub nie oddaje rzeczywistego przebiegu rozmowy, należy domagać się sprostowania albo zamieszczenia odpowiednich uwag.

Nie należy podpisywać protokołu bez jego uprzedniego przeczytania.

7. Czy można zmienić lub uzupełnić złożone wcześniej wyjaśnienia?

Tak. Podejrzany może składać dodatkowe wyjaśnienia, uzupełniać wcześniejsze wypowiedzi, a także przedstawić inną wersję wydarzeń, jeżeli uzna to za uzasadnione.

W praktyce zmiana wyjaśnień powinna jednak wynikać z rzeczywistych okoliczności, nowych informacji lub wcześniejszego niepełnego przedstawienia zdarzenia. Niespójne, nieuzasadnione zmiany mogą negatywnie wpłynąć na ocenę wiarygodności podejrzanego.

Dlatego przed złożeniem kolejnych wyjaśnień warto przeanalizować wcześniejszy protokół oraz materiał dowodowy. W niektórych sprawach korzystniejsze może być przedstawienie stanowiska dopiero po zapoznaniu się z aktami postępowania.

8. Jak przygotować się do przesłuchania w charakterze podejrzanego?

Przesłuchanie nie powinno być traktowane jako zwykła rozmowa z policjantem. To formalna czynność procesowa, której przebieg i treść mogą mieć istotne znaczenie dla odpowiedzialności karnej.

Przed przesłuchaniem warto:

  • ustalić, jaki czyn i na podstawie jakiego przepisu jest zarzucany;

  • przeanalizować okoliczności zdarzenia i własną wiedzę na jego temat;

  • zabezpieczyć dokumenty, wiadomości, nagrania i inne materiały, które mogą mieć znaczenie dla sprawy;

  • nie kontaktować się z innymi uczestnikami zdarzenia w celu uzgadniania wersji wydarzeń;

  • skonsultować się z adwokatem i ustalić strategię obrony;

  • rozważyć, czy składanie wyjaśnień na tym etapie jest rzeczywiście korzystne.

Nie należy zakładać, że skoro organ ścigania dysponuje już określonymi dowodami, to sytuacja podejrzanego jest przesądzona. Materiał dowodowy może być niepełny, niejednoznaczny albo wymagać dodatkowej weryfikacji.

9. Dlaczego pomoc adwokata już przed pierwszym przesłuchaniem jest tak ważna?

Pierwsze przesłuchanie może mieć duże znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania karnego. Złożone wówczas wyjaśnienia mogą być później konfrontowane z zeznaniami świadków, opiniami biegłych, dokumentacją, nagraniami czy innymi dowodami.

Błędem jest przekonanie, że z pomocy adwokata należy korzystać dopiero wtedy, gdy sprawa trafi do sądu. Obrona powinna być przemyślana już na etapie postępowania przygotowawczego.

Adwokat może ocenić zasadność zarzutów, wskazać możliwe kierunki obrony, przygotować podejrzanego do przesłuchania oraz zadbać o prawidłowe przeprowadzenie czynności procesowych. Może również inicjować czynności dowodowe, które mają znaczenie dla ustalenia rzeczywistego przebiegu zdarzenia.

W wielu sprawach odpowiednio wczesna reakcja pozwala uniknąć błędów, których skutki trudno później odwrócić.

10. Pomoc adwokata w sprawach karnych – Szczytno i okolice

Jeżeli otrzymałeś wezwanie na przesłuchanie w charakterze podejrzanego albo przedstawiono Ci zarzuty karne, nie musisz samodzielnie podejmować decyzji dotyczących swojej obrony.

Kancelaria NYSZTAL i Wspólnicy – Adwokacka Spółka Partnerska świadczy pomoc prawną w sprawach karnych, obejmującą między innymi analizę zarzutów, udział w przesłuchaniach, sporządzanie pism procesowych, formułowanie wniosków dowodowych oraz reprezentację przed sądami.

Nie odkładaj konsultacji do czasu zakończenia postępowania przygotowawczego. W sprawach karnych znaczenie może mieć już pierwsza decyzja podjęta przed przesłuchaniem.


Podstawa prawna: art. 71, art. 74, art. 75, art. 78, art. 175, art. 300, art. 301 i art. 313 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 490 z późn. zm.).